Female Blues Guitarists Part 1

Γράφει η Κύνθια Λεβέντη  // 

“Όλοι γνωρίζουν για τι πρόκειται.

Η ζωή, η αγάπη, η απώλεια…

Δεν υπάρχει ιστορία που να μη μπορούν να την πουν τα Blues, χωρίς να αγγίξουν την ψυχή κάποιου”

Gary Moore

“Τα Blues είναι οι ρίζες και οι άλλες μουσικές είναι τα φρούτα”

Willie Dixon

Λόγια από ανθρώπους που αγάπησαν και υπηρέτησαν αυτό το είδος μουσικής, το βγαλμένο, θα έλεγες, από την ψυχή…

Τα Blues αναμφισβήτητα επηρέασαν και επηρεάζουν την ψυχοσύνθεση, εκφράζουν τις ανθρώπινες στιγμές, αφηγούνται, συντροφεύουν.

Η Blues γεννήθηκε τον 19ο αιώνα στο Νότο των Ηνωμένων Πολιτειών και ειδικότερα στο Δέλτα του Μισσισσιπή, αρχικά ως μια παραδοσιακή μουσική που αποτύπωνε τη δύσκολη ζωή των ανθρώπων. Όταν πρόσφυγες μετανάστευσαν από τη σκληρή αγροτική ζωή στη Νέα Ορλεάνη, κουβάλησαν μαζί και τη μουσική τους. Σε αυτή την πόλη- χωνευτήριο, τη γεμάτη από γαλλικές, ισπανικές και αφροαμερικάνικες gospel επιρροές, τα Βlues μέχρι σήμερα εξελίχθηκαν δίνοντάς μας τη Rythm ‘n’ Blues, τη Soul, τη Gospel-Blues.

Ο όρος Gospel  δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1874. Η Gospel έχει τις ρίζες της στη μαύρη προφορική παράδοση και είναι η μουσική που προήλθε από τη λειτουργία προτεσταντικών Εκκλησιών, όπου οι πιστοί δοξάζουν το θείο τραγουδώντας και κινούμενοι ρυθμικά. Στην πορεία επηρεάστηκε από τα blues και γέννησε την Gospel-Blues, έναν συνδυασμό της blues κιθάρας με τους στίχους των Ευαγγελιστών. Πρόκειται για ένα είδος που σύμφωνα με πληροφορίες υπηρετήθηκε κυρίως από άντρες.

Και εδώ προκύπτει το ερώτημα

Σε μια εποχή ταραγμένη και σε κοινωνίες γεμάτες από διακρίσεις ανάμεσα στον “κόσμο των Αφροαμερικανών” και τον “κόσμο των λευκών” ποια ήταν η θέση της γυναίκας στη μουσική;

Οι γυναίκες είχαν σημαντικό ρόλο τόσο μέσα στην μαύρη οικογένεια όσο και στα junkhouses (χόνκι-τόνκι), τα μέρη του διαβόλου, όπως τα χαρακτήριζαν, γιατί εκεί σύχναζε

“ο υπόκοσμος των μαύρων”. Από τους θρησκευτικούς λοιπόν ύμνους των Gospel στα Blues των junkhouses οι γυναίκες πρωταγωνιστούν.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 τα Blues ασκούσαν επιρροή σε ευρύτερους κύκλους και οι γυναίκες κατείχαν σημαντική θέση σε αυτά. H εικόνα της blues τραγουδίστριας ήταν συνηθισμένη με χαρακτηριστική την περίπτωση της Bessie Smith “αυτοκράτειρας του Blues”.

Ωστόσο η εικόνα της μαύρης γυναίκας που τραγουδούσε και έπαιζε blues στην “ανδροκρατούμενη” κιθάρα ήταν σαφώς πιο σπάνια και προκαλούσε εντύπωση.

Λίγες είναι εκείνες που ξεχώρισαν, όχι μόνο με τη φωνή τους αλλά και με το ταλέντο τους ως μουσικοί αναπτύσσοντας το δικό τους μοναδικό στιλ!

  • Elizabeth “Libba” Cotten ( 1895- 1987)      Μια ζωή σαν ταινία!


Μουσικός, τραγουδίστρια, συνθέτρια της αμερικάνικης folk και blues μουσικής, . Ήταν αυτοδίδακτη και αριστερόχειρας κιθαρίστρια. Ανέπτυξε το δικό της πρωτότυπο στιλ, καθώς έπαιξε πολλά τραγούδια για δεξιόχειρες κιθαρίστες, αλλά ανάποδα. Έπαιζε δηλαδή τις μπάσες νότες με τα δάχτυλα και τη μελωδία με τον αντίχειρά της. Το ιδιαίτερο αυτό στιλ της στο παίξιμο είναι γνωστό σε όσους γνωρίζουν κιθάρα ως «Cotten Picking».

Η Elizabeth Nevill, όπως ήταν το πατρικό της επίθετο, γεννήθηκε στη Νότια Καρολίνα σε μια οικογένεια μουσική και ήταν το μικρότερο από τα πέντε παιδιά της. Στα 7 της χρόνια άρχισε να παίζει με το μπάντζο (αφροαμερικάνικο, έγχορδο όργανο) του μεγαλύτερου αδερφού της. Στα 8 της ήδη έπαιζε τραγούδια και στα 11 έχοντας μαζέψει χρήματα από την εργασία της ως οικιακή βοηθός, αγόρασε την πρώτη της κιθάρα. Στα πρώτα εφηβικά της χρόνια έγραψε δικά της τραγούδια. Ένα από αυτά είναι το “Freight Train” που εμπνεύστηκε μένοντας ξύπνια από τον θόρυβο του τρένου, καθώς το πατρικό της βρισκόταν κοντά σε σιδηρόδρομο. Η ενασχόλησή της με την κιθάρα όμως σταμάτησε όταν παντρεύτηκε στην ηλικία των 15 ετών τον Frank Cotten και απέκτησαν μια κόρη τη Lillie.  Όταν η κόρη της παντρεύτηκε, η Elizabeth χώρισε από τον Frank και πήγε να ζήσει μαζί της.

Είχε εγκαταλείψει την κιθάρα για 45 ολόκληρα χρόνια και έπαιζε μόνο για τους φίλους, την Εκκλησία, την οικογένειά της. Η καριέρα για αυτήν ήρθε πολύ αργότερα, αφού η ζωή δεν άφησε ένα τέτοιο ταλέντο να χαθεί…

Ως μια γυναίκα του μόχθου και της βιοπάλης, εργαζόταν σε ένα πολυκατάστημα, όταν μια μέρα βοήθησε ένα κοριτσάκι που είχε χαθεί στους διαδρόμους, να βρει τη μητέρα του. Το κοριτσάκι ήταν η Penny και η μητέρα του ήταν η συνθέτρια Ruth Crawford Seeger, σύζυγος του συνθέτη και μουσικολόγου Charles Seeger. Η Libba κέρδισε την εμπιστοσύνη της οικογένειας με τα 4 παιδιά και πήγε να εργαστεί  στο σπίτι της. Σε αυτό το μουσικό περιβάλλον ήταν πια δύσκολο να μην ανακαλυφθούν, έστω και αργά, οι μουσικές της ικανότητες, όταν εκείνη άρχισε να παίζει λίγο στην κιθάρα της μικρής Penny, ενώ ο γιος Mike Seeger την ηχογραφούσε.

Οι ηχογραφήσεις αυτές μαζί με το “Freight Train”, που είχε γράψει ως παιδί, συμπεριλήφθηκαν στο album της “ Folksongs and Instrumentals with guitar” που κυκλοφόρησε από την Folkway Records.


Έτσι η αναγνώριση ήρθε στα 62 της χρόνια και οι προτάσεις για να εμφανιστεί σε συναυλίες ήταν πολλές. Η Cotten στην αρχή, άμαθη καθώς ήταν από αυτά, ήταν αρνητική. Αργότερα όμως δέχτηκε και μοιράστηκε τη σκηνή με τους Muddy Waters, Mississipi John Hurt, John Lee Ηooker, Skip James.

Το 1965 κυκλοφόρησε ένα ακόμα album που δημιούργησε με τα εγγόνια της “Shake Sugaree” σε παραγωγή και πάλι του Mike Seeger. Σε αυτό παίζει η ίδια folk blues με το ιδιαίτερο στιλ της που επηρέασε τις επόμενες γενιές.  To 1979 ακολούθησε μια συλλογή με τίτλο “When I’ m gone”, ενώ συνέχισε τις περιοδείες και τις ηχογραφήσεις μέχρι τα 80 της χρόνια. Το 1984 κέρδσε ένα βραβείο Grammy.

  Έπειτα από μια ζωή σπουδαία, το αστέρι της έσβησε το 1987 σε πολύ μεγάλη ηλικία. Λίγα χρόνια μετά τον θάνατό της μπήκε στη φωτογραφία-ντοκιμαντέρ “I Dream a World” ανάμεσα στις 75 σημαίνουσες Αφροαμερικανές γυναίκες.

Η ζωή της Elizabeth Cotten είναι η απόδειξη πως σε κάθε ηλικία μπορούν να πραγματοποιηθούν τα όνειρα!

  • Memphis Minnie (1897-1973)


Έχει χαρακτηριστεί ως η πιο δημοφιλής γυναίκα τραγουδίστρια των blues όλων των 
εποχών.

Στη δεκαετία του 1920 που τα ραδιόφωνα και οι δισκογραφικές δημιουργούσαν και προωθούσαν αστέρες, η κατά κόσμον Lizzie Douglas γνώρισε την επιτυχία. Κιθαρίστρια των Blues, τραγουδίστρια και συνθέτρια. Η μουσική της ήταν αυτοβιογραφική. Η καριέρα της διήρκησε από το 1920 ως το 1950 και έχει ηχογραφήσει γύρω στα 200 τραγούδια.

Γεννημένη στην αγροτική Louisiana διαποτίστηκε από τα blues της υπαίθρου. Ήταν η μεγαλύτερη από 13 αδέρφια. Σε ηλικία 10 ετών μετακόμισε με την οικογένειά της στον Μισσισσιπή και τον επόμενο χρόνο πήρε ως δώρο Χριστουγέννων την πρώτη της κιθάρα. Στα 10 της είχε μάθει να παίζει μπάντζο και στα 11 κιθάρα. Η οικογένειά της τη φώναζε Kid και λένε οτι καθώς το όνομα  Lizzie δεν της άρεσε, όταν πια άρχισε να εμφανίζεται ως καλλιτέχνης, υιοθέτησε το όνομα Kid Douglas.

Φαίνεται πως η φύση της ήταν επαναστατική. Στα πρώτα εφηβικά της χρόνια, σε ηλικία μόλις 13 ετών, έφυγε από το σπίτι για να ζήσει στο Μέμφις,  κέντρο των Blues. Στις γωνιές των δρόμων του Μέμφις έπαιζε μπάντζο και κιθάρα και σύντομα έγινε μέλος του Ringling Brothers Circus. Έπειτα από μια μακρόχρονη περιοδεία με αυτό (1916-1920) επέστρεψε στο Μέμφις, όπου άκμαζε η σκηνή των Blues και ζούσε παίζοντας κιθάρα και τραγουδώντας.

Εκεί γνώρισε τον πρώτο της άντρα, τον Casey Bill Weldon. Ο γάμος τους κράτησε λίγα χρόνια και η Lizzie ξαναπαντρεύτηκε τον επίσης κιθαρίστα Kansas Joe McCoy.

 
Όλα ξεκίνησαν, όταν τους ανακάλυψε ένας κυνηγός ταλέντων για την Columbia Records μπροστά από ένα κουρείο που έπαιζαν για δεκάρες.Έτσι και οι δύο βρέθηκαν στη Νέα Υόρκη και με τα ονόματα Kansas Joe και Memphis Minnie ξεκίνησαν την καριέρα τους. Κυκλοφόρησαν αρκετούς δίσκους και εμφανίζονταν ως ντουέτο με τραγούδια όπως τα “My Butcher man”, “Good Biscuits”, “Moanin’ the blues”. Το 1929 ηχογράφησαν ένα από τα πιο γνωστά μέχρι και σήμερα τραγούδια της Memphis, το“Bumble Bee”.

Εκείνη ήταν μια σπουδαία τραγουδοποιός που έγραφε σπαραξικάρδια τραγούδια με μια ιδιαίτερη “αυθάδεια” στην κιθάρα της και συνέβαλε στην αστική μεταμόρφωση των Blues που προέρχονταν από την ύπαιθρο. Περιγράφεται ως μια γυναίκα δυναμική και ανεξάρτητη που μπορούσε να φροντίζει τον εαυτό της. Εμφανιζόταν θυλυκή κι ευγενική φορώντας ακριβά ρούχα και κοσμήματα, αλλά παράλληλα ήταν επιθετική και ήξερε πώς να παλεύει στον αγώνα της ζωής. (Σύμφωνα με πληροφορίες από τη Βικιπαίδεια ο Homesick James έχει περιγράψει την εικόνα μιας γυναίκας που μασούσε συνέχεια καπνό, ακόμα και όταν τραγουδούσε ή έπαιζε, ενώ κρατούσε πάντα κι ένα φλυτζάνι σε περίπτωση που ήθελε να φτύσει).

Το ζευγάρι συνέχισε τις κοινές ηχογραφήσεις για την Decca Records ως το 1935 που πήρε διαζύγιο. Από εκεί κι έπειτα η Memphis άρχισε να κάνει τη δική της καριέρα ανακαλύπτοντας νέους ήχους και διαφορετικά στιλ. Έγινε μέλος μιας ομάδας μουσικών που δούλευαν για τον παραγωγό και κυνηγό ταλέντων Lester Melrose και έκανε ηχογραφήσεις με τους Bumble See Slim, Black Bob Hudson, Blind Hohn Davis και Ernest “Little Joe” Son Lawlers. Ο “Little Joe” έγινε ο τελευταίος σύζυγός της και υποστήριξε την κιθάρα της με κάποια πιο ρυθμικά μοτίβα.

Το 1941 η Memphis ξεκίνησε να παίζει ηλεκτρική κιθάρα και την ίδια χρονιά ηχογράφησε τη μεγαλύτερη επιτυχία της “Me and my shauffeur blues”. Ο ήχος της ηλεκτρικής κιθάρας ενίσχυσε την ήδη «σκληρή και ισχυρή» φωνή της. Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 οι δισκογραφικές και τα clubs άρχισαν να προσλαμβάνουν πιο νέες γυναίκες με μικρότερες οικονομικές απαιτήσεις και η Memphis που αδυνατούσε να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες αναγκάστηκε να συνεργαστεί με μικρότερες δισκογραφικές εταιρίες. Συνέχισε τις ηχογραφήσεις ως το 1950 αλλά καθώς η υγεία της δεν της επέτρεπε να συνεχίσει, παραιτήθηκε από τη μουσική βιομηχανία. Το 1955 επέστρεψε με τον σύζυγό της στο Μέμφις. Οι εμφανίσεις της σε περιοδικά και ραδιοφωνικούς σταθμούς περιορίστηκαν, ενώ έπαιζε επιλεκτικά σε κάποιες συναυλίες. Στα τελευταία χρόνια της καριέρας της ηχογράφησε με τους Sunnyland Slim και Little Walter.

Μετά από 25 χρόνια καριέρας έφυγε από τον κόσμο το 1973. Η Memphis Minnie ήταν αναμφισβήτητα μια μια εξαιρετική επαγγελματίας, μια πολύ ισχυρή προσωπικότητα που άσκησε επίδραση σε πολλές μεταγενέστερες, αγαπημένες τραγουδίστριες της Blues, όπως οι Big Mama Thornton και Jo Ann Kelly.

Συνεχίζεται…